Kształcenie dla rozwoju
Znamy nie tylko z historii (na przykład Polski z połowy XVIII wieku) systemy szkolne utrzymujące zacofanie. Zjawisko to występuje obecnie w niektórych krajach Ameryki Łacińskiej i Afryki, gdzie zorganizowane są bardzo "nowoczesne" systemy kształcenia, wzorowane na zachodnioeuropejskich, lecz przekazujące wiedzę nieużyteczną dla obywateli tych krajów lub kształcące nadmiar pewnych kategorii zawodowych, dla których w tych społeczeństwach nie ma zatrudnienia. Trzeba więc zastanowić się nad tym, jaka ma być organizacja szkolnictwa, a przede wszystkim, jaka ma być treść nauczania w tym szkolnictwie, aby mogło się ono stać czynnikiem przyspieszającym rozwój społeczeństwa przez podnoszenie jego możliwości rozwojowych. Przez cały XIX wiek, do drugiej wojny światowej, panowało przekonanie, że podstawową funkcją szkoły jest przekazanie uczniom określonej wiedzy naukowej w wybranych dziedzinach i na określonych poziomach, Humboldt nazwał tą koncepcją "wychowaniem przez naukę".